Kernwaarden vs. voorwaarden: waarom niet kiezen je cultuur sloopt
ALLES IS BELANGRIJK… EN DUS IS EIGENLIJK NIETS BELANGRIJK.
Het is een patroon dat we bij veel organisaties zien. Eerst komt er een nieuwe ambitie, dan een extra project, dan nóg een strategisch speerpunt. En langzaam maar zeker ontstaat er een organisatie waarin iedereen het druk heeft, maar niemand nog precies weet: waar zijn we nou écht van?
Het gevolg? Verwarring. Versnippering. En een cultuur die alle kanten op beweegt. De oplossing begint met één helder onderscheid dat opvallend vaak ontbreekt: kernwaarden versus voorwaarden.
Het probleem: als je niet kiest, kiest de waan van de dag
Organisaties die moeite hebben met prioriteren, gaan bijna automatisch lijstjes maken. 7 kernwaarden, 6 pijlers, 24 KPI’s en 18 “we vinden dit allemaal belangrijk”-punten.
En als mensen door de bomen het bos niet meer zien, dan gaan zij zélf invullen wat prioriteit heeft. De één stuurt op kwaliteit, de ander op snelheid, weer een ander op harmonie, innovatie of kosten. Iedereen is druk, maar de organisatie beweegt niet als één geheel.
Dat is precies het “Als alles belangrijk is, dan is eigenlijk niets écht belangrijk”.
“Een cultuur verzwakt niet omdat je de verkeerde dingen belangrijk vindt, maar omdat je weigert te kiezen wat écht belangrijk is.”
Waar je op wilt excelleren vs. wat goed genoeg moet zijn
Kernwaarden zijn de dingen waarop je bewust onderscheidend wilt zijn. Dit is waarom klanten voor jullie kiezen en medewerkers bij jullie willen werken. De dingen die je cultuur kleur geven én waar je op herkend wilt worden.
Voorwaarden zijn de basics. Hygiëne. Het minimum dat op orde moet zijn om mee te doen. Het kan hier wel om écht belangrijke dingen gaan, maar het is niet waar je op wilt winnen.
En hier gaat het vaak mis: organisaties zeggen dat ze op álles willen excelleren, omdat alles belangrijk voelt. Dus ook op de voorwaarden. En daarmee maak je de kernwaarden meteen minder scherp. Als je je echt wil onderscheiden, helpt het juist om duidelijk aan te geven waar je niet van bent.
Een goede vuistregel voor een leuk gedachte-experiment: kernwaarden zijn de reden dat mensen voor je kiezen, voorwaarden zijn de reden dat mensen niet bij je weglopen.
Zijn er goede of verkeerde kernwaarden?
Het is niet zo dat er direct goede of slechte kernwaarden aan te wijzen zijn. Al kan je je afvragen hoe onderscheidend Betrouwbaar, Betrokken en Professioneel is. Maar, wat écht belangrijk is, is dat je duidelijk kiest. Om het even in een voorbeeld te gieten, twee succesvolle organisaties, die het op een heel andere manier doen:
- Ryanair wint niet op “warme service” of “premium beleving”. Ze winnen op kosten. Service en comfort moeten vooral “niet zó slecht zijn dat mensen wegblijven”.
- Coolblue wint juist wél op service (en alles wat daarbij hoort). Kosten moeten concurrerend zijn, maar dat is niet het unieke verhaal.
Beiden hebben een bepaalde kwaliteit nodig. Beiden moeten binnen bepaalde termijnen leveren. Beiden moeten hun processen op orde hebben. Bij Ryanair kunnen ze niet al vloekend en tierend de klant afwimpelen, en bij Coolblue mag je ook heus niet twee uur aan de telefoon hangen om te luisteren naar het levensverhaal van de klant. Maar hun kernwaarden, waar ze écht op sturen, verschillen.
En precies die keuze zorgt voor een heldere cultuur: iedereen snapt wat “bij ons” het belangrijkst is.
Van mooie woorden naar de dagelijkse praktijk
De truc is dus om geen lange lijsten te maken, maar harde keuzes. En als die keuze dan is gemaakt, hoe zorg je er dan voor dat iedereen binnen de organisatie dat kan dromen? Een paar concrete manieren om kernwaarden en voorwaarden écht tot leven te brengen:
1) Maak de keuze expliciet: waarop willen we winnen?
Doe dit niet als marketingtruc, maar als strategische keuze. Een praktische vraag die helpt:
- Waarop móéten we excelleren om succesvol te zijn?
- Wat moet gewoon ‘goed genoeg’ zijn?
Neem de tijd voor het gesprek hierover, zodat de verschillende perspectieven op tafel komen. Dit helpt enorm bij bewustwording en dwingt uiteindelijk een duidelijke keuze af.
2) Vertaal kernwaarden naar gedrag
Per kernwaarde:
- Concreet gedrag dat je vaker wilt zien
- Een aantal “anti-voorbeelden” (wat past hier juist níét)
Zo maak je het toetsbaar. En bespreekbaar.
3) Richt je sturing erop in
Als je kernwaarden serieus zijn, dan moeten ze terugkomen in hoe je stuurt.
Denk aan:
- Harde cijfers die kernwaarden ondersteunen (waar het kan)
- Subjectieve beoordelingen: wordt dit gedrag echt gezien en beloond?
- Project-checks: past dit project bij onze kernwaarden, of zijn we afgedwaald?
4) Bouw rituelen: herhaling op gezamenlijke momenten
Een simpele maar krachtige stap: maak kernwaarden een vast onderdeel van je gezamenlijke ritme.
Bijvoorbeeld:
- Kwartaalmeeting: altijd een voorbeeld (goed én leerpunt) gekoppeld aan kernwaarden
- Teamoverleg: “Waar zagen we onze kernwaarden deze week terug?”
- Onboarding: kernwaarden niet als slide, maar als verhaal + concrete cases
5) Maak voorwaarden expliciet als minimum
Zeg letterlijk:
- “Dit is een voorwaarde. Hier willen we niet op verliezen.”
- “Maar dit is niet waar we op willen winnen.”
Dat geeft rust. En focus.
Een sterke cultuur vraagt keuzes
Een sterke cultuur ≠ overal goed in zijn.
Een sterke cultuur is duidelijk zijn over wat het belangrijkst is, en dat zo vaak herhalen dat niemand er nog omheen kan. Want als iedereen in jouw organisatie hetzelfde antwoord geeft op de vraag: “Waar zijn wij écht van?” …dan ontstaat er iets zeldzaams: richting, consistentie en herkenbaarheid. En precies daar begint onderscheid. Wij helpen veel organisaties met het bepalen van hun kernwaarden en deze door te vertealen naar concrete veranderingen. Meer weten? Je weet ons te vinden!
meer BLOGs
De Curlingmanager en de prijs van leiderschap
De Curlingmanager: de prijs van teveel beschermen Elke goede leider is betrokken. Zorgzaam. En voelt verantwoordelijkheid. Toch?Je wilt dat je team zich veilig voelt. Dat mensen...
Het olifantengeheugen van de organisatie
Waarom cultuurverandering vaak vastloopt voordat die begint Veel organisaties denken dat zij vastlopen op gedrag. In werkelijkheid lopen zij vast op geheugen. Niet op wat mensen...
hebt een vraag, of je
wilt gewoon iets kwijt?
Schrijf het van je af.
e-mail: info@aaim.nl